Πετρούσα Δράμας | 6, 7 & 8 Ιανουαρίου
Στις 6, 7 και 8 Ιανουαρίου η Ηδωνίδα γη σείεται και δονείται.
Πουθενά αλλού, όσο στα χωριά της Δράμας — στην Πετρούσα, το Μοναστηράκι, τον Ξηροπόταμο, τους Πύργους, την Καλή Βρύση, τον Βώλακα και το Παγωνέρι — οι άνθρωποι δεν κράτησαν τόσο ζωντανές παραδόσεις, ήθη και έθιμα που έχουν τις ρίζες τους στη λατρεία του Θεού Διονύσου.
Πανάρχαια έθιμα που σκοπό έχουν την ευημερία, την καλοχρονιά, την αποτροπή του κακού και την υπηρεσία της γονιμότητας της γης. Έθιμα που αποκαλύπτουν την οικεία ανάγκη του ανθρώπου να παραιτηθεί από τους κοινωνικούς περιορισμούς και να επιστρέψει στη φύση, γιορτάζοντας αυθόρμητα τις αλλαγές της.
Κι εμείς, στον Δήλιο Απόλλωνα…
Αψηφώντας μπλόκα, αποστάσεις και προγνώσεις για δυσμενείς καιρικές συνθήκες — οι οποίες, ευτυχώς, δεν επιβεβαιώθηκαν — ανταποκριθήκαμε στο κάλεσμα του Συλλόγου Πετρουσαίων Δράμας και ανηφορίσαμε προς την Πετρούσα.
Ακολουθώντας τους ήχους των κουδουνιών, στη μικρή γύρα του πρώτου βραδιού, με ψιλόβροχο και προσμονή, περιδιαβήκαμε τα δρομάκια του χωριού.
Με τους μαγευτικούς ήχους της λύρας και των νταχαρέδων και ανάμεσα σε Αράπηδες — μορφές απόκοσμες και τόσο οικείες συνάμα — χορέψαμε γύρω από τη γιγάντια φωτιά, που έκανε τους νταχαρέδες να μοιάζουν ολόγιομα φεγγάρια.
Εκεί, όπου το κρύο και η υγρασία υποχωρούσαν μπροστά στη συλλογική ζεστασιά.
Η μεγάλη γύρα
Τη δεύτερη μέρα ακολουθήσαμε τη μεγάλη γύρα του χωριού.
Σπίτι το σπίτι, σε κάθε αυλή που φιλοξενούσε Γιάννη, είδαμε στρωμένα τραπέζια με πλούσια κεράσματα. Είδαμε ανθρώπους φιλόξενους, γελαστούς, γλετζέδες, κιμπάρηδες.
Ο ήχος των κουδουνιών διαπερνούσε τον παγωμένο αέρα του Γενάρη, που κατέβαινε από το Φαλακρό και το Μενοίκιο.
Οι μεταμφιεσμένοι έδιναν μορφή στο άυλο και όλοι μαζί καταλήγαμε σε ένα κοινό γλέντι, όπου δεν υπήρχαν ξένοι και θεατές, αλλά μόνο συμμέτοχοι.
Τα παιδιά… η συνέχεια
Είδαμε μικρά παιδιά να φορούν, ίσως για πρώτη φορά, τις προβιές και τα βαριά κουδούνια. Να ξαπλώνουν στο χορτάρι για να ξεκουράσουν τα ντελικάτα κορμάκια τους από το ασήκωτο βάρος — και όμως να μην τα παρατούν.
Είδαμε ματάκια φωτεινά και περήφανα, κάτω από μουτζουρωμένα προσωπάκια, να δηλώνουν σιωπηλά τη συνέχεια.
Εκεί που η αίθουσα «σείεται και δονείται»
Είδαμε την αίθουσα του Συλλόγου να «σείεται και να δονείται», κατάμεστη από νέους ανθρώπους να τραγουδούν και να χορεύουν με πάθος, κρατώντας ζωντανή την παράδοσή τους όχι ως μουσειακό έκθεμα, αλλά ως ανάγκη ζωής.
Νιώσαμε τη ζεστασιά γύρω από τις μεγάλες φωτιές και τα καζάνια με τη ζεστή κρεατόσουπα.
Νιώσαμε τη φιλοξενία, το γλέντι, τα τραγούδια, τα πειράγματα.
Νιώσαμε πως αυτός ο τόπος δεν αφηγείται την ιστορία του, την ζει.
Οι άνθρωποι που γνωρίσαμε
Ευχαριστούμε από καρδιάς τον πρόεδρο του Συλλόγου Πετρουσαίων Δράμας, Ντίνο Πουρνάρκα, που μας άνοιξε την πόρτα σε αυτή τη μοναδική εμπειρία.
Τον Ανδρέα Ρέγγη, που οδηγεί το Μπάμπιντεν σε άλλο επίπεδο με τις επιστημονικές του γνώσεις, που κατάφερε να το εντάξει στην Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά και που προσπαθεί να το κάνει γνωστό στα πέρατα του κόσμου.
Ευχαριστούμε τους μουσικούς Νίκο Ζεδαμάνη, Άγγελο Ζεδαμάνη, Άγγελο Γιαννίκη και Θάνο Ντόκο, αλλά και τον μικρότερο της παρέας, τον Λάζαρο Ουρούμη, που μας συγκίνησαν με τις μαγευτικές μουσικές τους και τα όμορφα λόγια των τραγουδιών τους.
Το μεγαλύτερο ευχαριστώ όμως ανήκει στον δάσκαλό μας, τον Κωνσταντίνο Δημόπουλο. Ήταν εκείνος που μας μίλησε για πρώτη φορά για το Μπάμπιντεν. Εκείνος μας έδειξε τον δρόμο και μας οδήγησε μέχρι την Πετρούσα, για να γνωρίσουμε από κοντά ένα έθιμο που μας είχε ήδη γοητεύσει μέσα από τις διηγήσεις του. Και αυτή τη φορά δεν έμεινε μόνο να μας το εξηγεί· μας συνόδεψε και το βίωσε εντονότερα απ’ όλους, συμμετέχοντας στη γιορτή, ντυμένος κι ο ίδιος Αράπης.
Φεύγοντας…
Φύγαμε με τους μαγευτικούς ήχους της λύρας και των νταχαρέδων, σιγοτραγουδώντας τα όμορφα τραγούδια τους , φορώντας τα δραμινά μαντήλια τους. Γεμάτοι εικόνες, ήχους, ανθρώπους και συναισθήματα.
Κρατήσαμε μαζί μας κάτι από την αίσθηση πως για λίγες μέρες γίναμε κι εμείς ένα μικρό κομμάτι αυτής της μεγάλης γιορτής , κρατήσαμε κάτι από τη φιλοξενία τους , κάτι από το γλέντι τους , κάτι από τη δύναμη με την οποία κρατούν ζωντανή την παράδοσή τους.
